Viering Keti Koti verbindt donker verleden met vandaag

Zoetermeer - Keti Koti wordt op 30 juni in Zoetermeer herdacht en gevierd. Op een waardige wijze wordt stilgestaan bij de wettelijke afschaffing van de slavernij in Suriname en het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden in 1863. In Suriname pas tien jaar later in 1873. Het voltallige comité, dat eind 2025 is opgericht om de herdenking van Keti Koti levend te houden, is vast van plan zoveel mogelijk Zoetermeerders vanuit alle bevolkingsgroepen erbij te betrekken. De vruchtbare samenwerking met de gemeente mag ook bij Keti Koti genoemd worden.

Door André van der Wiel

Voorzitter van het comité is auteur en voormalig tweede kamerlid Varina Tjon A Ten. “Ik wil mij bezig houden met een waardige viering van Keti Koti. Aanleiding is een rapport dat de gemeente Zoetermeer heeft laten maken. Daaruit komt de wens om de viering een stevige plek in onze stad te geven. Er zijn wat sollicitatiegesprekken gevoerd, maar het is lastig om vrijwilligers te vinden. Daarom ben ik zo blij met ons huidige comité.” Haar dochter Evita, verantwoordelijk voor onder andere communicatie, vult aan: “het slavernijverleden is geen gemakkelijk onderwerp. Je hoort mensen zeggen ‘het is al zo lang geleden’ en ‘het is niet meer van onze tijd’, veel mensen kunnen zich er niets bij voorstellen, maar ook vandaag is er sprake van arbeidsdiscriminatie en uitsluiting.”

Getooid met een mooie witte anjisa vanwege een rouwperiode brengt Ligya Wachter Keti Koti terug in de tijd. “Het is al lang geleden, maar het blijft doorzeuren. In 2022 kwam de regering met excuses en in 2023 volgde de Koning. Dat zijn mooie stappen, maar hoe ga je verder? Zo kom je bij het onderwijs. Dat is heel belangrijk. Beoordeel iemand op kunnen en niet op het kleurtje.” Ligya is bestuurslid en maatschappelijk actief. Ze heeft projectvoorstellen geschreven waar als rode draad de drieluik racisme, discriminatie en bewustwording aandacht krijgt.

Riet de Leeuw, inmiddels met pensioen, kwam via haar werk bij OCW met de erfgoed- en cultuurkant in aanraking. “Eind jaren ‘90 vond de regering, op initiatief van het Landelijk Platform Slavernijverleden, dat er aandacht moest komen voor de rol van Nederland in de geschiedenis van slavernij; zo ben ik betrokken bij het opzetten van het nationale slavernijmonument in Amsterdam, onthuld in 2002. De vraag die erbij beantwoord moest worden was waar het om gaat bij het slavernijverleden. We zijn ons meer en meer bewust dat het een gedeeld verleden is. Om je een idee te geven: uit nieuw onderzoek door goede experts in 2026, blijkt dat de Nederlandse slavernij wereldwijd veel grootschaliger was dan het officiële verhaal. De schattingen van 600.000 tot slaaf gemaakten blijken aan de lage kant te zijn. Eerder zou het weleens om 3 tot 5 miljoen mensen kunnengaan. Haast onvoorstelbaar. In de grote steden zijn er inmiddels monumenten en wordt Keti Koti gevierd. Het is nog te weinig, en mag nog meer. ‘t Is van de gekke dat het nu pas meer aandacht krijgt.” Het comité is eensgezind als het gaat om wie er kunnen meedoen met Keti Koti. “Iedereen is welkom, Wat er in het verleden gebeurd is, werkt door in het heden en bepaalt hoe we onze toekomst vormgeven.”

Dat lang geleden relatief is, blijkt als Ligya zegt dat haar overgrootvader die 113 is geworden een slavenkind was. Voorzitter Varina legt feilloos de vinger op de zere plek. “Dit is 153 jaar geleden. De slavenhandel heeft ruim 400 jaar geduurd. Nu nog zie je patronen bij instituties die toen zijn opgericht. Denk aan etnisch profileren, maar kijk ook naar de toeslagenaffaire.” De andere kant op, verwijzend naar het WK zegt Evita lachend, “de doelpunten hebben een kleurtje. En dan hoor je niemand over afkomst.”

In het Stadstheater Zoetermeer vindt op 26 juni de Keti Koti Conference van cabaretier Jeffrey Spalburg plaats, op 27 juni in Forum-bibliotheek een Surinaamse middag tussen 13.00 en 16.00 uur en op 30 juni de herdenking vanaf 18.30 uur in Park Palenstein waarna aansluitend de viering in het CKC aan de Delftsewallen.