Joodse onderduikers in Zoetermeer

Zoetermeer - Steeds is aangenomen dat Joseph Querido met zijn vrouw Mathilde en dochtertje Miranda (“Umpie”) de enige drie Joodse onderduikers in Zoetermeer zijn geweest tijdens de Tweede Wereldoorlog. Reinold Vugs, die onlangs zijn boek ‘Zwarte Han’ publiceerde, twijfelde daaraan. “Weten we dat wel zeker? Zijn er in Zoetermeer écht niet meer Joodse onderduikers geweest?”

Vugs ging onlangs op zoek en vond een Joodse vrouw, Sara genaamd, die vanaf ongeveer mei 1943 tot aan de bevrijding “als een dochter”, zoals ze zelf zegt, liefdevol opgevangen is door de familie Lodewijk uit de Molenstraat. Sara vertelt dit in een interview, waarvan de opname berust bij Yad Vashem in Jeruzalem. “Ik vind het ontroerend om over haar Zoetermeerse onderduikjaren te lezen. Het gezin was lief voor haar, ze kon echter amper een voet buiten zetten; dat was veel te gevaarlijk. Vader Tijmen had speciaal voor haar een dubbele kledingkast getimmerd, waarin Sara zich kon verschuilen als er onraad dreigde. De familie moest zwijgen tegen buren en familieleden en ze deden er álles aan om de jonge vrouw uit het zicht te houden.”

Bijzonder is ook dat Sara getuige is geweest van komst en vertrek van John McCormick, de Amerikaanse vlieger die na de noodlanding van het vliegtuig de ‘Jolly Duck’ een nacht verbleven heeft bij de familie Lodewijk waar zij zat ondergedoken. Vugs: “Daarover zegt ze: ‘Op een avond bracht mijn oom [Tijmen Lodewijk, red.] ook een piloot mee die uit een vliegtuig was gesprongen nadat het geraakt was. De piloot was er zonder kleerscheuren vanaf gekomen, dus hij bleef een nacht bij hen. Toen smokkelde hij hem naar een dorp, ik weet niet precies waar, en later hoorden we dat hij op een of andere manier terug naar Canada was gekomen.’ 

Dit klopt niet, maar feit is dat ze McCormick in levenden lijve gezien heeft. Dat op zich is al bijzonder,” vindt Vugs. Zoals bekend, is McCormick om het leven gekomen tijdens het felle gevecht op 29 april 1945 bij het jachthuis in Zevenhuizen, waar het Zoetermeerse verzet zich noodgedwongen schuilhield na het verraad van Zwarte Han.

Sara heeft het in het interview over een Joodse vriendin van haar, die eveneens in Zoetermeer zat ondergedoken. En dat er nog meer Joodse onderduikers in het dorp geweest moeten zijn. “Dat wil ik verder uitzoeken, want het is belangrijk voor de geschiedenis van Zoetermeer tijdens de oorlogsjaren. Naar schatting hebben zo’n 28.000 Joden een onderduikadres, vaak meerdere adressen, kunnen vinden. Van hen is overigens een groot aantal opgepakt en alsnog weggevoerd. Sara spreekt steeds met groot respect en veel liefde over de Lodewijks. Op haar onderduikadres kon ze wat leren, dankzij de dominee die zorgde voor een leerplan. 

Over de bevrijding zegt ze: ‘Wij in Zoetermeer werden in mei 1945 bevrijd. […] Ik herinner me nog goed hoe de Canadezen binnenkwamen en snoep en chocolade naar ons gooiden. Het was een geweldige mei 1945. […] Ik ging voor het eerst overdag naar buiten, er was grote vreugde.’ Sara kon zich weer vrij voelen, zonder bang te zijn om te worden opgepakt,” aldus Vugs.

Op 28 juni 1966 zijn de Lodewijks erkend als Rechtvaardigen onder de Volkeren, een eretitel die door de staat Israël, via de herdenkingsorganisatie Yad Vashem, wordt toegekend aan niet-Joodse personen die tijdens de Holocaust met gevaar voor eigen leven Joden hebben gered. Vader Tijmen was overigens in 1952 al overleden. 

“Hopelijk zijn er nog mensen die iets weten over andere Joodse onderduikers in Zoetermeer. Want dit verhaal is zeker nog niet compleet,” zegt Reinold Vugs tot besluit.