1957 – Varen en schepen rond Zoetermeer

Tweewekelijkse rubriek over de 50 vensters van de Zoetermeerse Canon. Deze bijdrage is geschreven door Sieny Engelsman.

In 1971 werden bij Zwammerdam zes Romeinse boten opgegraven. Uit het begin van de jaartelling. Drie uitgeholde boomstammen en drie grotereplatbodems. Waarschijnlijk zijn de kleinsten als vissersboot gebruikt en de grotere voor vervoer van stenen, zand en ander bouwmateriaal. Klein betekent nog altijd een lengte van minstens vijf meter. In de oudheid bevond zich in Zwammerdam het Romeinse fort “Nigrum Pullum”. Met een haven. Het is niet onmogelijk dat de weinige mensen die in die tijd rond het meer in het riviertje de Zwiet (Zoetermeerse meer) woonden, die schepen hebben gezien. Waa rvoeren zij mee?

Boeren, vissers, galeien en plempen
In de vroege middeleeuwen werd de bewoning vrijwel geheel bepaald door de bodemgesteldheid. In het gebied ten zuiden van Zoetermeer, Pijnacker en Berkel waren klei-eilandjes Ten noorden van Zoetermeer lag een ontoegankelijk veengebied. In de middeleeuwse kronieken is sprake de ‘wilde vennen.’ Allerlei watertjes doorsneden het gebied. Op veel plaatsen was het moerassig en ontstond begroeiing met riet en kreupelhout. Op de rand van klei en veen groeide zwaarder hout, waaronder eiken. Dat werd het barre woud genoemd. De namen Zoeterwoude en Hazerswoude herinneren daar nog aan. Bij het Zoetermeer zullen vissers hebben gewoond. Toch hadden de weinige bewoners contact met elkaar. Misschien eerst met loopplanken die uit het eikenhout werden gemaakt. Om producten zoals graan, veen en vis te vervoeren zullen kleine bootjes van uitgeholde boomstammen en planken zijn gebruikt. Later bijgeschaafd tot kleine roeiboten. Uit planken en spanten opgebouwd. Deze boten werden waarschijnlijk met vaarboom, peddels of zeil voortbewogen.

Vanaf het jaar 1000
Vanaf het jaar 1000 gaven de graven van Holland toestemming om het land te ontginnen. Woon- en werk en handelsgebied breidde zich uit. De veenplassen werden uitgegraven tot betere begaanbare sloten. Er kwamen kolonisten naar het gebied. Het oudste kerkje bij de Zwaardsloot was toegewijd aan de H.Nicolaas. De patroonheilige van de schippers en de vissers. In het grafelijk leenregister wordt het ambacht Zoetermeer “het ambacht van der mere” genoemd.
De boer, misschien visser zal met steeds grotere boten zijn koopwaar hebben vervoerd. Geen boomstammen meer. Wel platbodems en vaak overnaads gebouwd (waarbij de planken elkaar overlappen). Later werd dit karveelbouw(planken liggen strak en glad tegen elkaar.) Er kwam verschil tussen vracht/turfen vissersboten. Toen het slagturven werd toegepast en de vraag naar turf groter, werden de speciale turfboten ook groter. Ook de afstanden die werden afgelegd. Bij de slag om Zoetermeer in 1574 werd gebruik gemaakt van galeien met kanonnen erop en plempen om soldaten te vervoeren. De Franse soldatengebruiken roeiboten. Een korenschuit en een ijsbreker kwamen vast te zitten bijde Voorweg. Voor de binnenvaart was het niet mogelijk om allerlei matenschepen te gebruiken. Zo werden er schepen gebouwd die alleen maar doorbepaalde sluizen of bruggen konden. De platbodemschepen kregen aan heteind van de zestiende eeuw zijzwaarden. Waardoor ze beter bestuurbaarwerden.

Vaarverbindingen met Zoetermeer
Vanuit Zoetermeer was het met niet al te grote schepen mogelijk om de Vliet ofde Oude Rijn te bereiken. Dat ging via de Voorwegwetering en de molens bijWilsveen of via de Leidsewallenwetering richting Noord Aa en dan naar Stompwijk en Zoeterwoude. Om naar Delft te varen moesten de schippers via de Delftsewallen. Daar lag wel de Reguliersdam in de weg. Een overtoom, een hijsinstallatie waar het schip overheen werd getrokken. Om daarna richting Pijnacker en Delft te varen. Het waren niet alleen vrachtschippers die gebruikmaakten van het water om van de ene plaats naar de andere te reizen Omdat er nog weinig goede wegen waren werd reizen over het water gangbaar. Steden en de adel hadden vaak een eigen jacht. Andere reizigers gingen met de trekschuit. Die werd middels een touw aan de voormast getrokken door een mens of paard, via het trekpad. Ook vrachtboten werden wel getrokken, soms door de schippersvrouw. Er waren vanaf Zoetermeer en Zegvaart ook afvaarten naar markten. Beurtschippers zoals Bode Scholten hadden regelmatige diensten. Als ze geenregelmatige bestemmingen hadden werd dat wilde vaart genoemd. De schipper was niet altijd meer de eigenaar. Omdat de schepen groter werden woonde ook het gezin van de schipper aan boord en voer mee. Veel kinderen kregen dan onderwijs van hun moeder. Later kwamen er schippersinternaten (1915) waarde kinderen door de week verbleven.
Begin 1900 kochten veel schippers een motorboot. Met de komst van de auto werden de wegen beter en kreeg de binnenvaart concurrentie van het vrachtvervoer over de weg. En de gezellige trekschuit werd vervangen doortrein en bus. De binnenvaart werd minder. Veel scheepjes werden verkocht voor de pleziervaart. In 1957 voeren de laatste Zoetermeerse schippers doo rhet Elleboogse Verlaat (aan de Slootweg, waar nu Gemaal Palenstein staat). De enige Zoetermeerse verbinding met open water. Die werd daarna volgestort en afgebroken.
Meer info: www.geheugenvanzoetermeer.nl/canonReacties welkom op: info@oudsoetermeer.nl