Canonvenster bij het jaar 1963 - Explosie van culturen

Zoetermeer - Tweewekelijkse rubriek over de 50 vensters van de Zoetermeerse Canon. Deze (elfde) bijdrage is geschreven door Flip Bakker.

17 oktober 2024 was de eerste internationale dag van het immaterieel cultureel erfgoed, ook wel levend erfgoed. Internationaal zet Unesco zich hiervoor in. In Nederland hebben we een heus Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed (KIEN), met een website met meer dan 400 vormen van geregistreerd levend erfgoed. Alle reden dus om daar ook in Zoetermeer aandacht aan te besteden.

Levend erfgoed dat verbindt, inspireert en relevant is
Immaterieel erfgoed zijn de tradities, rituelen, festiviteiten en gewoonten die van generatie op generatie worden doorgegeven. Anders dus dan het erfgoed dat we vaak kennen in gebouwen of schilderijen. Immaterieel erfgoed heet daarom ook wel ‘levend erfgoed’: het leeft, verandert mee met de tijd, en komt tot uiting door de kleding die we dragen, de feesten die we vieren, het eten dat we eten, hoe we bepaalde dingen maken en de activiteiten die we ondernemen. Het gaat dan dus niet om de molens, niet om de Perengaarde – beide cultureel erfgoed - maar om het molenaarschap, en om de traditionele perenpluk en verwerking.

Een thema waar Unesco in 2025 bijvoorbeeld aandacht aan geeft is ‘Water & Land’. In samenwerking met erfgoedgemeenschappen, onderzoekers en beleidsmakers is in kaart gebracht hoe lokale erfgoedpraktijken bijdragen aan duurzame oplossingen in tijden van klimaatverandering. Denk aan kennis over traditionele waterbeheertechnieken of ecologisch landschapsbeheer. En daar weten we in Zoetermeer meer van. De Meerpolder was in 1614 de eerste grote ‘droogmakerij’ beneden het IJ; en de Nieuwe Driemanspolder in 2020 een van de eerste geavanceerde ‘waterbergingen’ in Nederland. En ecologisch landschapsbeheer kent mooi erfgoed in o.a. diezelfde Meerpolder, maar ook bijv. in de Volkstuincultuur.

Explosie van wereldculturen in een veranderende stad
Als er één ding voor Zoetermeer typerend is, dan is het wel Migrantenstad. Vanaf 1962 ontwikkelde Zoetermeer zich van Boterdorp met minder dan 10.000 inwoners tot NewTown met zo’n 130.000 inwoners in 2025. Eerst de gastarbeiders, uit Spanje, Turkije en Marokko. Daarna een bont gezelschap als overloop uit Den Haag: Hagenaars, Hagenezen; mensen die uit vooral de Zuidelijke provincies naar de grote steden trokken: Brabanders, Zeeuwen. En daarna ook Surinamers en Antillianen. In de laatste decennia arbeidsmigranten uit andere EU-landen, en vluchtelingen uit brandhaarden van over heel de wereld. Anno nu heeft meer dan 90% van de bevolking zijn ‘roots’ buiten Zoetermeer; en ruim een derde deel van de inwoners van onze stad een niet-nederlandse oorsprong. Samen met de binnenlandse migranten met hun eigen regionale verhalen, is de Zoetermeerse bevolking dus een smeltkroes van culturen, levend erfgoed.
Meer of minder bekend zijn - dicht bij huis - de Oud-Hollandse spelen; de Zoetermeerse Geuzendag. De Brabantse koffietafel. Wereldmigranten brachten mee hun eetculturen: Chinees, Indonesisch, Surinaams, Iraans. Bekend zijn ook de bijzondere herdenkingsdagen en -feesten zoals Divali, Chanoeka en de StadsIftar. En de laatste jaren krijgen we ook meer aandacht voor Keti Koti, waarbij de Zoetermeerse Stichting Herdenking Slavernijverleden terecht ook de aandacht voor de inheemse Surinamers heeft gevraagd. En recent is een burgerinitiatief gestart voor een gedenksteen voor de Kontrakki’s - de Hindostaanse opvolgers van de tot slaaf gemaakten.
Al deze min of meer bekende culturele activiteiten zijn uitingsvormen van vaak een veel breder levend erfgoed: in kleding, muziekstijlen, en vooral ook in de verhalen. In Rotterdam afficheert Verhalenhuis Belvédère zich als de spil van het immaterieel erfgoed in de havenstad. Het wil door middel van kunst, cultuur en (persoonlijke) verhalen zo veel mogelijk mensen met elkaar en met de stad verbinden. Mensen, gemeenschappen en de veranderende stad zichtbaar maken voor elkaar en voor een breed publiek en zo bijdragen aan de culturele en maatschappelijke ontwikkeling van de stad. Dat Verhalenhuis floreert op Katendrecht.
Wereldculturen hebben we in Zoetermeer: ruim 40 nationaliteiten. En de verhalen verdringen zich om verteld te worden. Het zou mooi zijn als die verhalen – ook die van de duurzame ambachten en festiviteiten – samen met de (levende) muziek, het eten, de kleding, de expositie van foto’s en films, als al die zaken een welverdiende plek zouden krijgen binnen de culturele infrastructuur van de stad. Het zou mooi zijn als het nieuwe Erfgoedcentrum daarin een spilfunctie krijgt.
Kunnen we - net als Unesco voor het thema Water & Land - daarom in Zoetermeer ook erfgoedgemeenschappen, creatief talent en beleidsmakers bij elkaar brengen? De impact is het zeker waard! Omdat het zorgt voor verbondenheid, trots en identiteit. Omdat het bijdraagt aan inclusiviteit en diversiteit in de stad; en ook aan duurzaamheid. Omdat de nieuwe Omgevingswet aandacht vraagt voor ‘andere’ vormen van erfgoed. Daarom verdient immaterieel erfgoed ook een volwaardige plek in het gemeentelijk erfgoedbeleid. En niet in het minst omdat het ook nog eens onmisbaar is voor toerisme, citymarketing en inkomsten!

Meer info: www.geheugenvanzoetermeer.nl/canon.. Reacties welkom op: info@oudsoetermeer.nl