Canonvenster bij 1870: de Rhijnspoorweg - alles gaat sneller

Zoetermeer - Tweewekelijkse rubriek over de 50 vensters van de Zoetermeerse Canon. Deze (zesde) bijdrage is geschreven door Sacha van Vlaardingen.

Zou dat wel goed gaan, met zoveel lawaai en zo’n hoge snelheid? In de negentiende eeuw roept de komst van de trein veel verzet op. De trein maakt het leven sneller en vergroot de mobiliteit. Hij verbindt alle delen van het land en helpt de industrie vooruit.
Rond 1900 is de trein het belangrijkste vervoermiddel in Nederland. Voor de komst van het spoor was reizen bijzonder tijdrovend, voor de meeste mensen te duur, en soms zelfs gevaarlijk. De trein verandert dus niet alleen de infrastructuur van Nederland, maar ook de belevingswereld van de Nederlander.

Tot halverwege de jaren zeventig stond in Den Haag in de Rijnstraat het station Den Haag Staatsspoor. Dit station werd, samen met de lijn Den Haag – Gouda, op 25 april 1870 feestelijk geopend. In de editie van ‘Het Vaderland’ van 28 april 1870 staat vermeld dat duizenden bezoekers de zaal van het station bezochten die als feestlokaal rijkelijk was versierd. “Groen, bloemen, fonteinen, spiegels, verlichting door bougies en gas, alles werkte mede om aan de zaal een betooverend aanzien te geven. Met het grootste genoegen bracht menigeen daar nog eenige uren door en algemeen werd betreurd, dat een zoo ruime, een zo fraaie en zoo frissche zaal slechts voor één dag had mogen dienen. Maar aanstaanden zondag, den eersten mei, vangt de zomerdienst aan.”
Als de stoomtrein was vertrokken vanaf Den Haag Staatsspoor in de richting van Gouda, dan passeerde de trein in die tijd vier stations voordat het aankwam bij Station Gouda. Eerst Station Voorburg, daarna Soetermeer-Zegwaard, vervolgens Bleiswijk-Kruisweg en Zevenhuizen-Moerkapelle. De lijn is aangelegd door de Nederlandsche Rhijnspoorweg Maatschappij. Het station in Den Haag heette destijds het Rhijnspoorstation. In 1880 werd het een station van de Staatsspoorwegen (SS) en veranderde de naam van het station in Den Haag SS.
Omdat de straat vanaf Hollands Spoor naar het centrum van de stad al Stationsweg heette, kreeg de straat naar het Rhijnspoorstation de naam Rijnstraat. En zo is de Rijnstraat, na de sloop van het station Den Haag Staatsspoor de enige herinnering aan dit deel van de geschiedenis.

Station Soetermeer-Zegwaard
Een van de stations die de trein passeerde was Soetermeer-Zegwaard. Dit was een van stations die ontworpen is door de architect Aaldert Willem van Erkel (1839-1877). Hij is ook degene die onder andere Den Haag Staatsspoor en het in 1944 verwoestte Station Arnhem heeft ontworpen. Het allereerste station van Zoetermeer en Zegwaard werd niet alleen voor personenvervoer gebruikt, maar ook voor goederenvervoer. Het gebouw van dit station heeft er uiteindelijk gestaan tot 4 februari 1905. Het is toen door brand verwoest. De oorzaak daarvan is waarschijnlijk een kachel geweest, volgepropt met papier. Brandende stukjes papier zijn vervolgens op het dak van het stationsgebouw terechtgekomen.
In 1907 kwam het nieuwe station gereed. De nieuwbouw bestond uit een nieuw stationsgebouw, twee seinhuizen en een woning voor de stationschef. De woning van de stationschef staat er nog steeds.

Koekjesfabriek ‘De Duif’
In de jaren twintig en dertig gingen de stations op het platteland een voor een dicht en dat gebeurde ook met het station Zoetermeer – Zegwaard, op 15 mei 1938. Vanaf dat moment heeft het stationsgebouw dienst gedaan als koekjesfabriek ‘De Duif’. In het gebouw zelf werd een oven gebouwd voor het bakken van de koekjes, de Wilhelmientjes, en de bakplaten werden vervolgens op het perron gelegd om de koekjes te laten afkoelen. De sluiting van het station was uiteindelijk van korte duur, want al op 10 juni 1940 werd het weer heropend.
Gedurende de Tweede Wereldoorlog was dat deel van de spoorweg ook geregeld doelwit bij beschietingen door de geallieerden. In de dakspanten, die bewaard zijn gebleven en tegenwoordig onderdeel uitmaken van een cultuurpodium op het Nicolaasplein, zijn nog altijd de kogelgaten te vinden die het gevolg zijn van de beschietingen.
Verder vond er op 1 mei 1944, aan het eind van de middag, een bombardement plaats waarbij de spoorlijn en de A12 werden getroffen. Uiteindelijk ging het station in 1944 opnieuw dicht, twee jaar later vertrok de koekjesfabriek uit het stationsgebouw en in 1952 werd dat gebouw afgebroken.

Zoetermeer Oost
Het zou uiteindelijk dertien jaar duren voordat er een nieuw hoofdstuk zou aanbrengen van de geschiedenis van dit station. Op 30 mei 1965 werd het station Zoetermeer op deze plek geopend. Vooruitlopend op de aanleg van de stadslijn, werd het een eenvoudig station met een perrongebouw ontworpen door architect ir. J. Bak. In 1973 werd er meer in de richting van Den Haag nog een nieuw station gebouw. Vanaf dat moment kreeg het nieuwe station de naam Zoetermeer en het station uit 1965 kreeg de naam Zoetermeer Oost. Tot 1984 bevond zich bij Zoetermeer Oost ook een laad- en losplaats voor het goederenvervoer. In 1984 verdween die en sindsdien wordt het station alleen nog gebruikt voor personenvervoer.
Vanaf 1 januari 2003 werd het loket van de NS op Zoetermeer Oost gesloten en in februari 2008 werd het gebouw gesloopt.