Tweede wereldoorlog in Zoetermeer 5 mei 1945

Het Historisch Genootschap Oud Soetermeer publiceert in de komende maanden een tweewekelijkse rubriek over de 50 vensters van de Zoetermeerse Canon. Deze (eerste) bijdrage is geschreven door Sieny Engelsman en Sacha van Vlaardingen. 
Nederland bevrijd. Al 80 jaar geleden. Heel Nederland vierde feest. Het kon weer na vijf jaar van bezetting. 

Toch was 5 mei 1945 niet voor alle Zoetermeerders een feestdag. Mensen liepen al wel juichend op straat. Maar hadden er niet op gerekend dat de Duitsers in de school in de Dorpstraat niet van plan waren om zich over te geven. Er werden schoten gelost op leden van het verzet . Twee mannen sneuvelden. Cornelis van Eerden en Jan van Hoorn. Het verzet had 29 april ook al twee mensen verloren in een vuurgevecht met Duitsers bij het onderduikhuis voor verzetsstrijders aan de Rotte: Jacob van Rij en de Amerikaan John McCormick. 

Arbeidsinzet
Er waren ook familie’s in Zoetermeer die in onzekerheid leefden over geliefden die voor de Arbeidsinzet ergens in Europa te werk gesteld werden. Het betrof meer dan 100 Zoetermeerders. De meesten keerden terug. Maar voor Antonie Coops en Cornelis Duyvenbode kwam het einde van de oorlog net te laat. Coops overleed 12 april 1945 in de Noorse havenplaats Porsgrun en Duyvenbode 14 april 1945 in Linz aan de Donau. Beiden kregen een eregraf respectievelijk in Oslo en Straatsburg. De in Wassenaar wonende maar in 1918 in Zegwaert geboren adjunct directeur van Brinkers margarinefabriek Berardus Brinkers overleed in 1943 in een gevangenis in Bochum. Nadat hij eerst in 1942 enkele maanden in het Oranje hotel in Scheveningen gevangen had gezeten. Hij werd in 1951 herbegraven in Wassenaar.
Ook enkele Joodse vrouwen die in Zoetermeer waren geboren, maar na hun huwelijk in Amsterdam en Breda waren gaan wonen, overleden in Auschwitz.

Onderduikers
Zoetermeer had in de oorlog tussen 5500 en 6200 inwoners. Waarschijnlijk zullen het er in de oorlog meer zijn geweest. Maar onderduikers uit andere plaatsen werden uiteraard niet geregistreerd. Ook niet de vele kinderen die in de hongerwinter in Zoetermeer ondergebracht werden. In de grote steden was hongersnood. Het plaatselijk verzet zorgde voor valse bonkaarten en onderduik adressen. Er waren weinig zogenaamde foute Zoetermeerders. Al direct na de inval van de Duitsers werden evacuees uit de Gelderse vallei in Zoetermeer ondergebracht. In de Christelijke school aan de Dorpsstraat wordt dan ook een eerste noodhospitaal ingericht. De evacuees gaan na 5 dagen weer terug naar huis.
In de zomer van 1940 worden Duitsers in Zoetermeer gelegerd. De officieren worden grotendeels bij burgers ingekwartierd. In 1942 worden de kerkklokken gevorderd/ In 1944 neemt het aantal razzia’s toe. Zoetermeer krijgt dan ook een Duitse burgemeester. In december 1944 worden Zoetermeerders gedwongen om aan de A12 te werken. Op 30 maart 1944 bombardeert een geallieerde bommenwerper Nutricia. Het echte doelwit was het naast gelegen los en laadstation bij het treinstation. Bij het bombardement raakte niemand gewond. Officieel woonden er geen geregistreerde Joodse mensen in Zoetermeer.

Pieter Wieriks was van 1942 tot en met 1449 koster van de oude kerk in de Dorpstraat. Op een avond belde iemand van het verzet bij hem aan met de vraag of hij een Joodse vrouw uit Bleiswijk in huis wilde nemen. Het verzet had al negen adressen geprobeerd maar niemand wilde of kon haar in huis nemen. Zo kwam Til Querido bij hen in huis. Later kwamen ook haar man Joseph en dochtertje Miranda bij hen wonen. De familie Querido had al een geschiedenis achter de rug. Ze waren afkomstig uit Amsterdam. Waren in 1943 al in de Hollandse Schouwburg (de verzamelplaats voor Joden voordat ze op transport werden gesteld) opgesloten geweest maar om onverklaarbare reden vrijgelaten. Via een vriend kenden ze kapper Koenekamp uit Bleiswijk. Die had aangeboden hen te helpen. Tot oktober 1944 bleven ze bij de familie Koenekamp in huis. Maar een NSB er had de onderduik verraden. Til werd meegenomen en als gijzelaar in een boerderij in Moerkapelle vastgehouden. Het verzet uit Zoetermeer, gesteund door Britse vliegeniers en de Amerikaanse MCCormick overvielen de boerderij om haar te bevrijden. De familie Wieriks had geen schuilplaats. De onderduikers liepen gewoon rond in huis. De achterdeur was wel altijd op slot en de gordijnen dicht. Tijdens een razzia werden Til en Miranda in de kap van de Oude Kerk verborgen. Joseph durfde niet onder de kap omdat hij bang wat dat hij daar een hartaanval zou krijgen. Pieter Wieriks was ook doodgraver en liet Joseph werkkleding aantrekken waarna ze zogenaamd een graf gingen opmeten. De Duitsers die langs het kerkhof liepen waren er van overtuigd dat Joseph een knecht van Pieter was. De kap van de kerk werd overigens vaker gebruikt om onderduikers te verbergen. Bij een razzia werden de kussentjes van de banken mee naar het orgel genomen. Aan beide kanten van het orgel werden 20 mensen onder gebracht. Ze moesten wel liggen want staande konden de Duitsers hen door de ramen zien. Ook andere Zoetermeerse kerken boden onderdak aan onderduikers. Net als in andere steden werden na de oorlog ook in Zoetermeer meisjes en vrouwen die met Duitsers omgang hadden gehad, kaalgeschoren. Nog een paar Zoetermeerders voor wie de bevrijding op dat moment niet zo prettig was.

Meer info: www.geheugenvanzoetermeer.nl/canon Reacties welkom op: info@oudsoetermeer.nl