Van brief naar oprichting dankbaarheidsmonument

Zoetermeer - Op eBay werd een brief aangeboden zonder aanhef en afzender. Geïntrigeerd kocht Zoetermeerder Ron Chaulet de brief en ging op zoek naar zowel de schrijver als de beoogde ontvanger.

Door Ineke de Jong 

In 2005 bezocht Chaulet de Apeldoornse Bevrijdingsparade en maakte foto’s van oude veteranen. Onder hen een veteraan uit Polen die zijn naam en woonplaats op zijn jas had staan. Chaulet stuurde hem foto’s en bedankte hem voor zijn inzet gedurende de oorlogsjaren. Hij kreeg antwoord in de vorm van een lange brief met beschrijvingen en foto’s van de bevrijding van Breda. Chaulet belde hem en vroeg of hij over de oorlog wilde praten. Het antwoord was: “Ja, want hier wordt nergens over gesproken”. Dit mondde uit in acht jaar lang eenmaal per maand een telefoongesprek van een uur.
Geïntrigeerd naar de historie zocht de Zoetermeerder naar Poolse militaire boeken op eBay en kwam in 2008 een brief tegen van vijf pagina’s in het Engels getypt op Duits briefpapier. De geadresseerde en afzender ontbraken, maar er stond wel: Der Kommandant Hillersleben Deutschland op. Chaulet besloot de brief te kopen om uit te zoeken wat en wie hierachter zat.
De brief begon met de beschrijving van Krakau in de oorlog en eindigde hoe de schrijver het Amerikaanse leger ooit kon bedanken voor de bevrijding van de trein met 2500 joden. Chaulet vond op Internet zo’n zelfde verhaal dat de datum aangaf van 13 april 1945. Er stond een naam van een officier en Chaulet nam telefonisch contact op. Deze militair onderzocht of de brief authentiek was en verwees toen door naar een Amerikaanse geschiedenisleraar om stappen te ondernemen om de schrijver te vinden.
“Binnen een week had ik beet,” vertelt Chaulet enthousiast. “Ik werd gebeld door de kleinzoon van de dame die de brief had geschreven. De schrijfster was Gina Rappaport.  Van haar hoorde Chaulet het complete verhaal. Tegen het eind van de oorlog toen het Russische leger aan de ene en het Amerikaanse leger aan de andere kant langzaam oprukten, werd besloten dat 2500 joden van het kamp Bergen Belsen per trein naar de gaskamers in Theresienstadt moesten worden vervoerd. De machinist kreeg onderweg de opdracht de trein het water in te rijden, maar dit bevel werd niet opgevolgd. Bij het dorp Farsleben stopte de machinist de trein en ging er vandoor. De bemanning van twee Amerikaanse tanks bevrijdde de opgesloten mensen uit de trein en werden overstelpt met verhalen en bedankjes. Officier George Gross die de leiding had, verstond hier echter niets van. Gina Rappaport wierp zich op als tolk. Uiteindelijk wilde Gina ook haar eigen verhaal vertellen, maar de officier had geen tijd meer en vroeg haar dit verhaal op te schrijven en naar hem te sturen. Zo ontstond de brief, maar dit heeft hem nooit bereikt. Chaulet vond ook deze oud-officier. “Maar dat heeft niet lang mogen duren want een maand na ons gesprek is hij overleden en Gina Rappaport drie maanden later.”

In 2008 werd een veteranenreünie in Amerika gehouden waar het regiment van de bevrijders van de trein over de brief hoorde. Chaulet en overlevenden van de trein werden uitgenodigd om hierbij te zijn. Deze divisie komt elk vijf jaar naar Nederland voor Bevrijdingsdag. Zij hebben naast de bewuste trein geholpen met de bevrijding van Limburg.
In 2016 bezocht Chaulet Farsleben en ontdekte dat er geen aandenken was. Hij heeft een stichting opgericht om geld in te zamelen voor een monument. In 2022 werd dit onthuld. Vorige maand waren 150 mensen bij de herdenking.
Het monument is een kubus geworden van 120 cm per zijde met in drie talen het woord bevrijding en de datum eronder. Eén zijde heeft het embleem van het Amerikaanse regiment. Op de webiste www.13april1945.com is de brief van Gina Rappaport te lezen.