HGOS betreurt sloop iconisch gebouw De Mammoet

Zoetermeer – “Over dertig jaar vinden we dit misschien een gemis”. De voorgenomen sloop van kantoorgebouw De Unie en de Kristalkantoren roept teleurstelling op bij HGOS. Volgens de vereniging zijn beide panden van grote cultuurhistorische waarde en hadden ze een plek kunnen behouden in de nieuwe woonwijk die op de locatie moet verrijzen.

Door Mariëlle Mets

De afgelopen maanden kwamen de panden aan het Bredewater vooral in het nieuws door vandalisme en meerdere branden. Na het laatste incident, wederom brandstichting, besloot de gemeente maatregelen te treffen voor het beveiligen van de leegstaande gebouwen. Met rondom hekken, verlichting en 24/7 beveiliging werd beoogd herhaling en verdere afbraak te voorkomen. De gemeente had eerder al voorkeursrecht op de panden gevestigd en was lange tijd in onderhandeling met de eigenaar over de aankoop. Wethouder Van Gils liet onlangs weten overeenstemming bereikt te hebben met de eigenaar en drie projectontwikkelaars over de toekomst van de panden. Uiterlijk 31 december 2026 moeten de panden gesloopt zijn om plaats te maken voor nieuwbouw van de nieuwe wijk De Entree.
“We vinden het natuurlijk enorm jammer”, zegt Paul Schoenmakers van Historisch Genootschap Oud Soetermeer (HGOS). “We hebben er alles aan gedaan om het gebouw De Unie en ook de Kristalkantoren te behouden.” De vereniging diende de afgelopen jaren zienswijzen in bij de gemeente en zocht steun bij erfgoedorganisaties Bond Heemschut en het Cuypersgenootschap. Ook de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) werd benaderd. De RCE plaatste de gebouwen op een groslijst voor mogelijke rijksmonumenten. HGOS vroeg de gemeente om de gebouwen als monument aan te wijzen. Dat verzoek werd uiteindelijk afgewezen. Volgens Schoenmakers is de keuze van de gemeente begrijpelijk, maar pijnlijk. „Woningbouw heeft op dit moment een hoge prioriteit. Dat begrijpen we, maar wij vinden dat deze bijzondere gebouwen ook een toekomst hadden kunnen krijgen.”

De Unie, in de volksmond ook bekend als ‘De Hulk’ of ‘De Mammoet’, is volgens de vereniging een opvallend voorbeeld van zogenoemde hightecharchitectuur. Dat type architectuur komt in Nederland relatief weinig voor en is in Zoetermeer vrijwel uniek. Niet alleen de opvallende groene gevel, maar ook het interieur met het karakteristieke trappenhuis en de originele wandpanelen maken het gebouw bijzonder. Bovendien heeft het pand een interessante geschiedenis als voormalig kantoorgebouw van vakbond AbvaKabo, die later opgegaan is in FNV.
De gemeente erkende volgens de vereniging zelf ook de cultuurhistorische waarde van de gebouwen. In een cultuurhistorische verkenning die werd uitgevoerd in het kader van de gebiedsontwikkeling werden zowel De Unie als de Kristalkantoren aangemerkt als gebouwen met een hoge erfgoedwaarde. Uit onderzoeken van onafhankelijke deskundigen bleek bovendien dat de gebouwen geschikt zouden zijn om te transformeren, bijvoorbeeld naar woningen of andere functies. Wel zou daardoor ruimte verloren gaan voor een deel van de nieuwbouw.
Volgens de erfgoedvereniging leert de geschiedenis dat gebouwen vaak pas jaren later echt worden gewaardeerd. “Wat mensen nu misschien lelijk of alledaags vinden, kan over twintig of dertig jaar juist als waardevol worden gezien.” Juist daarom pleit de vereniging ervoor om zorgvuldig om te gaan met jong erfgoed.
Schoenmakers: “In september is er een Open Monumentendag en de vereniging organiseert dan altijd een aansluitende tentoonstelling. We maken dit jaar een tentoonstelling die past bij deze kwestie over De Unie. We laten zien wat er verdwenen is, wat er behouden is en wat er bedreigd wordt. De Mammoet en de Kristalkantoren krijgen zeker aandacht in deze tentoonstelling.” De tentoonstelling is vanaf 12 september te zien bij HGOS, Dorpsstraat 132.