Canonvenster: 1452 – Bedevaarten naar Maria van Wilsveen

Zoetermeer - Tweewekelijkse rubriek over de 50 vensters van de Zoetermeerse Canon. Deze bijdrage is geschreven door Sieny Engelsman.

Tijdens de 17e oude kunst en antiekbeurs in 1965 in het gemeentearchief in Delft werd een eikenhouten Mariabeeld van 71x33x12,5cm. getoond, aangeduid als Maria van Nootdorp. Het kwam uit particulier bezit van de familie Van Berckel. Maar men ontdekte dat Theresia Maria Johanna Van Berckel in 1942 dat beeldje bij testament had geschonken aan het bisschoppelijk museum van Haarlem. Het ging hier om een verloren gewaand beeld: Maria van Wilsveen.
Wilsveen is een buurtschap. Vanuit Zoetermeer het snelst te bereiken via de Voorweg. Die na de grens van Zoetermeer overgaat in Wilsveen. Ook het Nieuwe Buitenpark heeft afslagen naar Wilsveen. Die komen aan beide kanten van een kleine begraafplaats uit. Kenmerkend zijn de drie molens aan de overzijde. In het officiële stuk van 1280 waarin Floris V het gehucht Wilsveen van de hand doet is sprake van een Mariakapel. In die tijd was het gebied een groot moeras met hier en daar wat bewoonde, drooggevallen veengronden. Het verhaal gaat dat de bevolking het Mariabeeldje uit het water heeft gevist en nadat het was gereinigd en van kroos en van aanzetsels gezuiverd, een ereplaats gaf. Er werd een kapel voor gebouwd. De plaats ontwikkelde zich al snel in een bedevaartsoord. Er gebeurden wonderen, bezoekers genazen onder andere van ziekten. Er is eveneens bekend dat men als boetedoening een bezoek moest brengen aan Maria van Wilsveen. Zo moest In 1452 een veroordeelde vanuit Leiden op bedevaart naar Wilsveen. Niet zo’n lange reis en binnen twee weken leverde hij zijn reisverslag in. Ook processies uit nabijgelegen dorpen zoals Nootdorp, Zoetermeer en Zegwaart, werden gehouden. Gelovigen kwamen van heinde en ver. Onderzoek van het beeldje in de twintigste eeuw bracht aan het licht dat er sporen van lijmhechting op de achterzijde van de stralenkrans waren die aangeven dat er een tweede Mariabeeld aan de achterzijde bevestigd is geweest. Dat kan erop wijzen dat het beeld in de kapel aan een koord aan de zoldering heeft gehangen. Dit Marianum hing waarschijnlijk midden in de Wilsveense kapel.

Reformatie
Na de reformatie werd het katholieke geloof verboden. In een verslag over de opkomst van het protestantisme in 1567 wordt vermeld dat de bedienaar van Wilsveen was gevlucht. Maar dat de vicaris ondanks zijn overgang naar het protestantisme in de gewone ambtsbediening was gebleven. Omdat de bedevaarten bleven doorgaan gaven de Staten van Holland in 1581 een metselaar opdracht om de kapel af te breken. De bedevaarten en Mariaverering bleven echter doorgaan. De baljuw van Rijnland dreef de aanwezige katholieken met geweld uit elkaar. Op last van prins Maurits werd verschillende keren een streng verbod uitgevaardigd om naar Wilsveen ter bedevaart te gaan. Er werd op de plaats van de kapel een hervormde kerk gebouwd. Maar tijdens de dienst en vooral op Mariafeestdagen trokken groepen katholieken op hun knieën of blootvoets biddend rond de kerk. Dit leidde vaak tot onlusten Predikanten klaagden bij de Zuid-Hollandse Synode over het feit: dat er is ene Kapelle in Wilsveen waarbij nog groote afgoderij geschiedt. Om te voorkomen dat de bedevaartgangers te dicht bij de kerk kwamen wilde men een protestantse school met onderwijzerswoning op het terrein bouwen. De stellingen en andere bouwmaterialen werden echter in één nacht afgebroken en vernield. Ondanks strenge straffen bleven de bedevaarten doorgaan. Aan het einde van de 17e eeuw werden de bedevaarten minder. In 1819 kochten de katholieken in Wilsveen de voor afbraak bestemde kerk op. Maar men had niet het plan om de Mariadevotie te herstellen. Op de plaats van de vroegere kapel werd begin 1800 een begraafplaats aangelegd.
Het Mariabeeldje was overgebracht naar de Jezuïetenkerk in Delft. Na 1645 kon het in de kerk veilig vereerd worden. Maar over bedevaarten naar Delft is niets bekend. In 1708 werd de laatste Jezuïet uit Delft verbannen. Het Mariabeeldje verdween eveneens.
De devotie rond Onze Lieve Vrouw van Wilsveen is tegenwoordig vooral verbonden aan de St. Bartholomeuskerk in Nootdorp. Af en toe wordt nog een bedevaarttocht naar Wilsveen georganiseerd.

Replica
Jan Dunselman (1863-1931) heeft een aantal wandschilderijen in de kerk in Nootdorp gemaakt. Een onderdeel daarvan is een verbeelding van een processie en de aanbidding van Maria in Wilsveen. Omdat het beeldje van Maria toen nog zoek was en men geen idee had hoe het eruitzag, heeft de schilder zich laten inspireren door de afbeelding van een ander Mariabeeld. Onder de afbeelding staat: Ter herinnering aan het eertijds bloeiende genadeoord van onze lieve vrouw van Wilsveen - door de reformatie verwoest. De collectie van het Bisschoppelijk Museum is in 1976 onderdeel geworden van het Rijksmuseum Catharijneconvent. Het Mariabeeld van Wilsveen verhuisde mee. Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van het kerkgebouw in Nootdorp in 1971, vervaardigde de beeldhouwer/frater Henri Boelaers OSB een goed geslaagde replica van het origineel. Het beeldje heeft een prominente plaats gekregen in de kerk in Nootdorp.

Meer info: www.geheugenvanzoetermeer.nl/canon.. Reacties welkom op: info@oudsoetermeer.nl