Natuur onder de loep: plantgedrag

Zoetermeer - In deze rubriek schrijven kenners over de natuur in Zoetermeer. Deze week een bijdrage van Bert Pol is voorzitter van de Natuur- en Landschappentuin Zoetermeer

Plantgedrag
Duizenden jaren lang hebben we gedacht dat planten dingen zijn die passief staan te wachten op licht en water. Actueel wetenschappelijk onderzoek laat echter zien dat planten gericht handelingen uitvoeren.
De Spaanse onderzoeker en hoogleraar Paco Calvo geeft in zijn boek Planta Sapiens (Nederlandse vertaling 2024) het voorbeeld van soorten bijenorchideeën. Die verleiden paringslustige mannetjesbijen door de geur en kleur van vrouwtjesbijen te imiteren. En dat lukt: mannetjesbijen komen daar inderdaad op af, proberen vergeefs te paren en gaan onbevredigd maar wel vol stuifmeel door naar andere bijenorchideeën. Bijzonder is dat mannetjesbijen nogal eens de voorkeur geven aan de bijenorchidee boven vrouwtjesbijen.
Ander onderzoek leerde bijvoorbeeld dat wanneer in de bladeren van een zwarte els werd geknipt, bij exemplaren verderop het blad veranderde. En dat kevers die bomen links lieten liggen. Dat wil niet zeggen dat deze elzen met elkaar spraken zoals mensen dat doen. Maar er vindt wel degelijk overdracht en verwerking van signalen plaats die tot handelen aanzetten om gevaar af te wenden.
In nog weer andere wetenschappelijke experimenten plaatsten onderzoekers twee groepen planten in droge aarde. Onder de ene groep lag een niet doorlatende buis waardoor water stroomde, onder de andere groep niet. Bij de groep waaronder de buis lag, groeiden de wortels naar die buis toe, zonder dat ze het water konden opnemen. Er was dus sprake van doelgerichte actie.
Dergelijke bevindingen laten zien dat planten geen passieve ‘dingen’ zijn. Ze verschillen ingrijpend van mensen, maar belangrijk is dat we gaan inzien dat planten een levensvorm zijn die ook overeenkomsten met ons hebben. Wanneer we dat willen zien, gaan meer mensen hopelijk zorgvuldiger met ze om.