Grootouders meten klimaatbeleid met ‘Toekomstmeter’

Zoetermeer - Hoe toekomstbestendig is het klimaatbeleid van Zoetermeer? Die vraag stond centraal toen Grootouders voor het Klimaat samen met het Klimaatverbond de zogeheten Toekomstmeter toepasten op verschillende gemeenten in Nederland.

Door Flip Bakker, lid Grootouders voor het Klimaat Zoetermeer

In Zoetermeer hebben lokale Grootouders voor het Klimaat de Toekomstmeter ingevuld op basis van openbare gemeentelijke stukken, zoals de Omgevingsvisie, beleidsprogramma’s en begrotingen. Het doel van deze analyse is niet om een rapportcijfer uit te delen, maar om zichtbaar te maken waar het beleid al stevig staat en waar nog stappen mogelijk zijn.

De uitkomst laat een herkenbaar beeld zien. Zoetermeer heeft duidelijke ambities op het gebied van duurzaamheid en klimaat. Tegelijkertijd blijkt dat het beleid op sommige punten nog sterker kan worden uitgewerkt en beter met elkaar kan worden verbonden. Drie thema’s springen daarbij naar voren: de samenhang van het klimaatbeleid, de voorbeeldrol van de gemeente zelf en de manier waarop klimaatdoelen juridisch worden vastgelegd.

Van losse plannen naar één duidelijke route
Zoetermeer werkt aan verschillende onderdelen van klimaatbeleid. Er zijn plannen voor energiebesparing, duurzame energie, klimaatadaptatie en een aardgasvrije gebouwde omgeving. Ook wordt in wijken gekeken hoe de overstap naar duurzame warmte kan worden georganiseerd.
Toch laat de analyse zien dat deze plannen niet altijd duidelijk samenkomen in één overkoepelende strategie. Het is daardoor soms lastig te zien hoe alle maatregelen samen bijdragen aan het verminderen van de CO₂-uitstoot.
Volgens de Toekomstmeter is een sterke klimaatstrategie vergelijkbaar met een routekaart: je hebt een duidelijk einddoel nodig, een pad om daar te komen en goede afstemming tussen alle betrokken beleidsterreinen. Denk aan de samenhang tussen energie, mobiliteit, woningbouw en groen in de stad.

Zoetermeer zet al stappen in die richting. Klimaatadaptatie krijgt bijvoorbeeld steeds vaker een plek in ruimtelijke projecten en de warmtetransitie wordt wijkgericht aangepakt. De uitdaging voor de komende jaren is vooral om deze initiatieven nog sterker met elkaar te verbinden tot één duidelijke en meetbare koers.

Goede voorbeeld
Een tweede punt dat uit de analyse naar voren komt, is de voorbeeldfunctie van de gemeente. Overheden vragen inwoners en bedrijven om energie te besparen, woningen te verduurzamen en bewuster met energie om te gaan. Dan is het belangrijk dat de gemeente zelf ook laat zien dat ze die verantwoordelijkheid serieus neemt.
Zoetermeer werkt al aan de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed en besteedt in aanbestedingen aandacht aan duurzaamheid. Dat zijn belangrijke stappen. Tegelijkertijd kan de voorbeeldrol nog sterker worden ingevuld. Zo zijn er in de beschikbare documenten nog geen duidelijke, tijdgebonden doelen voor de CO₂-uitstoot van de gemeentelijke organisatie zelf. Ook maakt de gemeente voor zover bekend nog geen gebruik van een interne CO₂-prijs bij investeringsbeslissingen.
Zo’n prijs – soms een schaduwprijs genoemd – rekent de klimaatimpact van uitstoot mee bij financiële keuzes. Daardoor worden duurzame oplossingen vaak aantrekkelijker. Het past bij het principe: practice what you preach.

Ambities voor de lange termijn
Een derde aandachtspunt is de manier waarop klimaatambities worden vastgelegd. Met de invoering van de Omgevingswet hebben gemeenten nieuwe mogelijkheden om doelen concreet te maken en voor langere tijd te borgen.

In Zoetermeer geeft de Omgevingsvisie richting aan de ontwikkeling van de stad tot 2040. Daarin staan belangrijke ambities, zoals een duurzame energievoorziening, een groene stad en een betere voorbereiding op extremer weer.

Volgens de analyse zijn veel van deze doelen nog vooral als ambitie of richting geformuleerd. Om ze daadwerkelijk te realiseren, is het belangrijk dat ze zo concreet mogelijk worden gemaakt: met meetbare doelen en duidelijke termijnen.

De Omgevingswet biedt daarvoor instrumenten, zoals uitvoeringsprogramma’s en het omgevingsplan. Daarmee kunnen ambities worden omgezet in afspraken die richting geven aan toekomstige projecten en ontwikkelingen in de stad.

De Grootouders voor het Klimaat hopen dat hun analyse bijdraagt aan een open gesprek over de toekomst van Zoetermeer. Want uiteindelijk gaat het om één centrale vraag: hoe zorgen we ervoor dat de stad ook voor volgende generaties een veilige, gezonde en duurzame plek blijft om te wonen?

Grootouders
De beweging Grootouders voor het Klimaat bestaat uit: grootvaders, grootmoeders, groottantes, grootooms, oudooms en oudtantes. Iedereen met hart voor de derde, en volgende generaties is welkom. In Nederland zijn de Grootouders voor het Klimaat actief met Pleinbijeenkomsten, voorleesacties, lezingen/webinars, lokale acties en natuurlijk door ondertekening en uitreiking van het Manifest.