Canon: Zoetermeer en Zegwaard in de Franse tijd (1)

Zoetermeer - Tweewekelijkse rubriek over de 50 vensters van de Zoetermeerse Canon. Deze 18e bijdrage is geschreven door Lex Biemans.

In 1789 brak in Frankrijk de revolutie uit en in al 1792 raakte het land in oorlog met zijn buurlanden. In Zoetermeer en Zegwaard kreeg men daarmee te maken toen de Belgische edelman Cornelis Osy bij de nadering van het Franse leger van Brussel naar de noordelijke Nederlanden vluchtte en vervolgens gastvrij onthaal vond bij zijn Zegwaardse familie Osy. De Osy’s waren ambachtsheer van Zegwaard, en hadden in 1791 het Huis te Palensteijn gesloopt, en op die plek een nieuwe buitenplaats met 24 kamers gebouwd, met aansluitend een groot park in de polder: “Het Rozenhof”, in de volksmond ook wel “De Plaats” genoemd.

Franse huursoldaten
Begin 1793 trok het Franse leger over onze grenzen en bezette alle gebied onder de grote rivieren. Dankzij de strenge winter van 1794/1795 konden de Franse troepen over het ijs Nederland verder binnenvallen en op 18 januari van dat jaar nam Prins Willem V de wijk naar Engeland. Ook de familie Osy vluchtte mee. Vervolgens openden alle Nederlandse steden hun poorten voor de Fransen.
Op 24 januari 1795 werden in Zegwaard 31 jagers van generaal Van Waldeck ingekwartierd en moesten de bewoners alle tekenen van Oranjegezindheid onmiddellijk afleggen. Op 15 februari kwam kapitein Von Schmidt met zijn artillerie bataljon van maar liefst 82 soldaten en 124 paarden naar Zoetermeer en Zegwaard. Ze werden hier ondergebracht en het huis van de ambachtsheer van Zegwaard “Het Rozenhof” werd gevorderd. De paarden en de wagens werden ondergebracht in een loods van David Donker, de waard van de herberg “De Jonge Prins” in de Dorpstraat. Spoedig daarna arriveerden ook nog twee compagnieën van de Franse infanterie die ook gehuisvest moesten worden.

“Comité Revolutionair”
Er werd daarna een “Comité Revolutionair” opgericht waarvan pastoor De Haan en de Remonstrantse dominee Kuyper lid werden. Op 3 maart 1795 liet dit comité bekend maken dat de Zoetermeerse en Zegwaardse burgerij het stadsbestuur moest vervangen door een door het comité voorgedragen groep personen. Die voordracht moest bij meerderheid worden goed- of afgekeurd. Dienstboden en degenen die door een zgn. Armenkas werden ondersteund waren van stemming uitgesloten. Alleen de gegoede mannelijke burgerij kreeg stemrecht. Zonder tegenspraak werd de vervanging goedgekeurd. De ambachten zouden voortaan “Municipaliteit” genoemd worden en zowel pastoor de Haan als dominee Kuyper werden van deelname uitgesloten. Op 6 maart vond een vergadering van de nieuwe bestuurders plaats. Er werd een bezwaarschrift aan het Comité Militair in Den Haag opgesteld omdat volgens de municipaliteit de draagkracht van Zoetermeer en Zegwaard veel te zwaar werd belast door de inkwartiering van de artillerie, de grenadiers van Thouars, het corps ruiters en ook nog twee Franse infanterie bataljons. Maar liefst 300 man en 120 paarden moesten door de inwoners “gevoed en gelaafd” worden, waardoor een ernstig tekort aan levensmiddelen was ontstaan. Het bezwaarschrift werd door de Fransen onmiddellijk afgewezen. Ieder protest van de burgerij werd hardhandig in de kiem gesmoord en er kwam zelfs een verbod om zich na 10 uur ’s-avonds met meer dan drie personen op straat te bevinden.
Op 16 april 1795 moest in opdracht van de municipaliteit zelfs het uithangbord van de herberg “De Jonge Prins ” in de Dorpstraat waarop dus inderdaad een jonge prins stond afgebeeld verwijderd worden. De herbergier David Donker moest de volgende dag het bord veranderen en voor de gehele duur van de Franse tijd werd de naam ”De Reizende Man”.
In mei van dat jaar werd opnieuw een verkiezing gehouden en werd in Zegwaard ene Hermanus Christiaan Prohn tot schout en secretaris benoemd. Dat bleek geen goede keus want al in maart van het jaar daarop had men al schoon genoeg van deze H.G.Prohn. Hij was geregeld, soms wel 5 dagen lang, zonder kennisgeving buiten Zegwaard waardoor vergaderingen niet konden doorgaan en ondertrouw of huwelijken moesten worden afgelast. Van de municipaliteit mocht Prohn nog tot mei in functie blijven maar daarna moest hij zijn secretarie overdragen aan Jan Aadriaansz van Helmond. Maar Prohn weigerde de secretarie over te geven want hij wilde eerst zijn aandeel in een aantal belastingen die nog geïnd moesten worden ontvangen. Van Helmond was dus al schout geworden en om te voorkomen dat er twee schouten zouden zijn werd besloten Prohn in gijzeling te nemen. Er volgden vele schermutselingen met advocaten maar uiteindelijk werd Prohn in Den Haag gevangen genomen en naar ’t Gravensteen in Leiden gebracht en gevangen gezet. Hij heeft daar twee jaar in gijzeling gezeten.

In deze tijd was er ook een soort inlichtingendienst die opereerde onder de naam “Commissie van Binnenlandsche Correspondenties van Holland” Er werd vanuit alle plaatsen berichten over aandacht trekkende voorvallen aan Den Haag gegeven. Zo ook de terugkomst van Cornelis Osy die met gezin en bedienden weer zijn intrek nam op “De Rozenhof” - het nieuwe Huis te Palensteijn. Zoetermeer gonsde van de geruchten. Wordt vervolgd.
Meer info: www.geheugenvanzoetermeer.nl/canon.. Reacties welkom op: info@oudsoetermeer.nl