Natuur onder de loep

Zoetermeer - Kenners van de natuur schrijven over de natuur in onze stad. Deze week een bijdrage van Bert Pol. Bert Pol is voorzitter van de Natuur- en Landschappentuin en schrijft graag over natuur.

Kale jonker
Distels zijn er in soorten en maten. Een door zijn lengte zeer opvallende is de Kale Jonker. De wetenschappelijke naam luidt Cirsium Palustre: ‘moerasdistel’. Je vindt hem op vochtige tot zeer vochtige plekken, ook in de Natuurtuin waar hij uittorent boven veel andere kruiden.
De term ‘kale jonker’ komt al voor in laat-middeleeuwse bronnen en heeft eeuwenlang een negatieve bijklank gehouden. Hij verwijst naar een edelman die wel zijn bezit kwijt is maar niet zijn air en zijn praatjes. Dat houdt er waarschijnlijk verband mee dat de adel aan het eind van de middeleeuwen zijn positie als wereldlijke macht kwijtraakte. Rijke kooplieden kregen het steeds meer voor het zeggen. Zij leenden, tegen rente, ook geld aan edellieden die moeite hadden een hoge levensstandaard te handhaven, maar de schijn wilden ophouden. In zo’n verhouding ligt leedvermaak op de loer.
Waarom deze distel de naam Kale Jonker draagt, hangt samen met zijn verschijning. Zijn mooie, paarse bloemen staan op een lange, stekelige steel, dun in verhouding tot zijn lengte en schaars in het blad. Kale jonker slaat dus niet op het hoofd van een berooide edelman, maar op diens haveloze kleding en schrale postuur, terwijl hij het hoog in de bol heeft. ‘Hoe kaler jonker, hoe groter pronker’, luidt een oud spreekwoord. Ondanks die negatieve bijklank, is de Kale Jonker een plant met veel kwaliteiten. Hij is zeer aantrekkelijk voor insecten en daarmee goed voor de biodiversiteit. Hij schijnt eetbaar en ook smakelijk te zijn. In de volksgeneeskunde werd de Kale Jonker ooit gebruikt als middel tegen spataderen. Het Latijnse woord ‘cirsium’ in de wetenschappelijke naam ‘cirsium pallustre’ komt van het Griekse woord ‘kirsos’ dat ‘gezwollen ader’ betekent. Van zijn naam komt de Kale Jonker nooit meer af. Maar hij verdient wel dubbel en dwars onze waardering