Canonvenster bij het jaar 1962: Zoetermeer Groeistad

Het Historisch Genootschap Oud Soetermeer publiceert in de komende maanden een tweewekelijkse rubriek over de 50 vensters van de Zoetermeerse Canon. Deze (derde) bijdrage is geschreven door Flip Bakker. 

Na de Tweede Wereldoorlog was er een grote woningnood. In de grote steden was weinig ruimte om nieuwe woningen te bouwen. Zo ook in Den Haag. Zoetermeer werd aangewezen als groeikern, voor de opvang van het zgn. migratieoverschot. Vanaf 1962 ontwikkelde Zoetermeer zich van Boterdorp met minder dan 10.000 inwoners tot NewTown met zo’n 130.000 inwoners in 2025.

Smeltkroes van culturen
Ook in vroeger tijden vestigden zich al migranten in Zoetermeer. De oorsprong van de naam ‘Vlamingstraat’ is onzeker. Wel is het zo dat in het laat 16e-eeuwse doopboek van de Hervormde kerk veel Vlamingen voorkomen (1586-1600). In de 19e eeuw trekken veel arme Duitsers naar het ‘steinreiche’ Holland; een 10- à 15-tal families vindt zijn plek in het dorp.
Brabantse ondernemers brengen in 1896 Nutricia naar Zoetermeer. Voor deze gespecialiseerde melkfabriek worden rond 1960 gastarbeiders aangetrokken; ook bij andere bedrijven in de regio. Eerst uit landen als Italië, Spanje, Portugal, later uit Marokko en Turkije. Velen vonden definitief hun plek in onze stad.
De woningnood van na de oorlog werd versterkt door de economische groei in vooral het westen van Nederland. Uit alle delen van het land trekken mensen naar de grote steden. Voor die ‘overloop’ werden rond de Randstad diverse groeikernen aangewezen, waaronder Zoetermeer. De zuidelijke regio’s van Rotterdam en Den Haag trokken vooral veel mensen uit Brabant en Zeeland.
Een tweede golf van binnenlandse migranten komt uit Suriname en de Antillen. In de jaren zeventig komen zo’n 300.000 Surinamers naar het ‘moederland’; zij zien voor zichzelf geen toekomst in een onafhankelijk Suriname. Zo’n 9.000 van hen komen uiteindelijk terecht in Zoetermeer.
De dekolonisatie van de Nederlandse Antillen is ingewikkeld. Door de onrust die dat mee brengt kiezen zo’n 160.000 Antillianen voor een toekomst ‘overzee’. Zoetermeer is in de jaren negentig een van de 22 zgn. Antillengemeenten; ruim 3.000 Antillianen wonen nu in onze stad.
In de laatste decennia verwelkomen we in Zoetermeer op kleinere schaal arbeidsmigranten uit andere EU-landen, en vluchtelingen uit brandhaarden van over heel de wereld. In 2025 heeft ruim een derde deel van de inwoners van onze stad een niet-nederlandse oorsprong. Samen met de binnenlandse migranten met hun eigen regionale verhalen, is de Zoetermeerse bevolking dus een smeltkroes van culturen! We lichten er eentje uit, die op 7 juni as. in de spotlights staat.

Herdenking Hindo-migratie
Op 5 juni 1873 kwam het zeilschip Lala Rookh aan in Paramaribo. Het was het eerste schip met contractarbeiders die in India geronseld waren om, na de afschaffing van de slavernij, het werk op de plantages in Suriname over te nemen. Vaak zwaar werk tegen een schamele beloning: 10 tot 15 cent per dag (naar moderne maatstaven hooguit een paar euro). “Ze moesten 12 uur per dag werken op de plantages. Ze kregen geen rust en moesten continu werken, alleen op zondag niet.” Het waren niet alleen hindoes die in India op de boot naar Suriname stapten. Er waren ook christenen en moslims bij. Dat was het begin van de Surinaams-Hindostaanse gemeenschap.
Honderd jaar later is deze gemeenschap ruim vertegenwoordigd onder de migranten die Suriname verlaten en de oversteek naar Nederland maken. Ook in Zoetermeer zien we ze terug: de Hindoe’s met twee mandirs (gebedshuizen), de moslims in de Anwar-E-Ashrafia gemeenschap, en de christenen in meerdere kerkgenootschappen. “De migranten konden bijna niets meenemen van wat ze in Suriname hadden opgebouwd”, vertelt Sham Hira, de Zoetermeerse Hindostaan die zich inzet voor het behoud van het cultureel erfgoed van deze gemeenschap. “Huisraad werd zo goed mogelijk verkocht, door de grote aantallen migranten vaak tegen dumpprijzen”. Huizen werden ook wel in bruikleen gegeven aan familie, om later te verkopen als de prijzen waren gestabiliseerd. Maar dat leidde dan nogal eens tot misverstanden en onenigheid binnen families….
Die geschiedenis, en de ervaringen in Nederland en Zoetermeer, worden gedeeld in een herdenkingsbijeenkomst voor alle Zoetermeerders op zaterdag 7 juni as. in de Entree. Met verhalen over kolonisatie en dekolonisatie, en met traditionele culturele bijdragen in eten, muziek en kleding.

100 erfgoed-schatten
Zoetermeer is de plek - de slogan van citymarketing. Zoetermeer is de plek geworden voor migranten van heinde en ver. Vlamingen, Duitsers, Hagenaars en Hagenezen, Brabanders en Zeeuwen, gastarbeiders van rond de Middellandse Zee, landgenoten uit Suriname en de Antillen, en de vele nationaliteiten en culturen daarna. Allemaal met hun eigen tradities en gebruiken - immaterieel erfgoed.
Citymarketing schreef de gids: 100 dingen die je als Zoetermeerder over je stad moet weten. We zijn toe aan het vervolg: 100 schatten aan immaterieel erfgoed van diverse migrantengemeenschappen, waar elke Zoetermeerder trots op is!

Meer info:
www.geheugenvanzoetermeer.nl/canon. Reacties welkom op: info@oudsoetermeer.nl