Canonvenster: 1995 – over vrijheid en veteranen
Zoetermeer - Tweewekelijkse rubriek over de 50 vensters van de Zoetermeerse Canon. Deze bijdrage is geschreven door Flip Bakker.
In 1995 wordt in Zoetermeer het eerste bevrijdingsfestival gevierd: 50 jaar vrede en vrijheid na het einde van de Tweede Wereldoorlog (WO2)! Geen overwinningsfeest, maar een feest van bevrijding jaarlijks op 5 mei. Na geleden pijn, herdacht op 4 mei. Die pijn is er ook 1995, want dat is eveneens het jaar van het bloedbad in Sebrenica, en de herbezinning op de Nederlandse inzet voor vredesmissies. Vrijheid en veteranen - we werken dit uit met het verhaal van Marc Daverveldt. Marc is één van de ruim 500 bekende veteranen uit Zoetermeer, en bestuurslid van het Nationaal Veteranenplatform.
Vrijheid, trauma’s en weerbaarheid
Marc komt als tiener wonen in Zoetermeer, zijn roots liggen in Brabant. Hij volgt de officiersopleiding, en kiest voor het Regiment Stoottroepen (nu de Rode Baretten). De oorsprong van die stoottroepen ligt ook in Brabant: in 1944 vanuit het verzet opgericht door prins Bernhard. Vanwege zijn huwelijk kiest Marc daarna toch voor een burgerleven; hij blijft als reservist wel betrokken. Na 20 jaar neemt hij in 2009 een sabbatical, en wordt dan gevraagd voor een VN-Vredesmissie in Uruzgan, Afghanistan. Daarna volgen missies naar Rafah (grensplaats Egypte/Gaza, 2014/15) en Erbil/Bagdad (Irak, 2019). Veel veteranen zijn hem dan al voorgegaan: in de nasleep van WO2 bijvoorbeeld bij de Korea-oorlog; bij de koloniale oorlogen in Indonesië en Nieuw Guinea; en bij vredesmissies zoals in Libanon, Mali en Sebrenica. Heel verschillende (politieke) situaties, maar voor de veteraan: inzet in een instabiele en onveilige omgeving. En ook: moeten gaan voor opdrachten zonder duidelijk perspectief – one-way-missions. Dat vereist voldoende ondersteunende slagkracht, wat (ondermeer) in Sebrenica ontbrak.
Wat drijft mannen en vrouwen om zich in te zetten voor dit soort missies? De hang naar avontuur? Vlucht uit een benauwend milieu? Idealisme? Dat kunnen we bijvoorbeeld lezen in ‘De vergeten dagboeken’ van de Zoetermeerse Wim van Hamersvelt. Wim hoort bij de jongeren die in WO2 te jong waren voor het verzet, en op hun handen moesten zitten. Ook zij willen hun aandeel leveren in de bevrijding, en vertrekken in 1946 met dat ideaal naar Indië. De inzet in die koloniale oorlog heeft de veteraan Wim veranderd: hij wil dan een nieuwe start maken. Pas rond 1995 ontdekt hij ze weer: zijn ‘Vergeten dagboeken’.
Als Marc terugkijkt op wat hem drijft, legt hij het verband met de traumatische ervaringen die zijn ouders in WO2 hebben meegemaakt. De bevrijding, de vrijheid die wij inmiddels al 80 jaar genieten is een groot maar ook schaars goed. Veteranen zetten een stap naar voren om die vrijheid te verdedigen. Als veteraan ziet hij die trauma’s – ook bij de oorlogsgeneratie van zijn ouders – nu scherper. Als vrijwilliger zet hij zich o.a. in voor de van oorsprong Britse organisatie Recovery at the battlefield. Getraumatiseerde veteranen worden op therapeutische basis ingezet bij archeologisch onderzoek, o.a. op de slagvelden van Waterloo.
Vooraan in een weerbare samenleving
Ruim 500 bekende veteranen in Zoetermeer; mogelijk zelfs nog 100 meer, maar die hebben bij hun aftreden ‘uitgevinkt’. In januari van dit jaar ontvingen ze uit handen van de burgemeester een gedenkpenning, als erkenning en waardering voor hun inzet. Volgens Marc zijn veel van die veteranen nog lang niet ‘uitgediend’; hij is met de gemeente in gesprek hoe dit potentieel kan worden benut voor een weerbare samenleving. Bijvoorbeeld met gastlessen in het onderwijs. Marc kan verhalen over zijn eigen ervaringen in bijvoorbeeld Rafah, op de grens met Gaza. Dat was geen VN-missie maar een ‘coalition-of-the-willing’, voortkomend uit de Camp David akkoorden van Carter, Begin en Sadat. Nederland heeft die missie langer ondersteund, maar de eigen militaire inzet afgebouwd in 2015. Marc was degene die in Rafah de Nederlandse vlag eigenhandig heeft gestreken en teruggebracht. Marc kan ook verhalen over de inzet van zijn opa in de meidagen van 1940 – de inval van Duitse troepen in ons land. Als Franssprekende Brabander heeft zijn opa de Franse troepen die gelegerd waren in West-Brabant en Zeeland, gegidst bij hun aftocht naar Frankrijk.
De prijs van vrijheid en vrede
Op 4 mei herdenken we samen met veteranen de slachtoffers van oorlogshandelingen en vredesmissies sinds 1940. 5 mei vieren we met een Bevrijdingsfestival. 10 mei is de datum dat in 1940 de Duitsers ons land binnenvielen. Er is die dagen rond Den Haag als regeringszetel fel gevochten. Marc maakt deel uit van het Comité dat jaarlijks de herdenking van de Slag om Ypenburg organiseert. Tijdens de strijd om het vliegveld Ypenburg sneuvelden 95 Nederlandse militairen. Deze herdenking, waaraan ook vanuit regering en parlement wordt deelgenomen, staat vooral in het teken van de veteranen, die bij deze gelegenheid ruim vertegenwoordigd zijn. Een deel van het programma is alleen voor genodigden, maar de officiële herdenkingsplechtigheid is voor iedereen toegankelijk (zie herdenkingypenburg.nl voor meer info). Een goede gelegenheid om meer in het bijzonder stil te staan bij de impact van de oorlogshandelingen - de prijs van de vrijheid.
Meer info: www.geheugenvanzoetermeer.nl/canon. Reacties welkom op: info@oudsoetermeer.nl.